BELIA MAHIR di Bengkel JPK–ILB: Kolaborasi Mampan Mesti Berakhir Dengan Impak, Bukan Sekadar Struktur

Mohammad Rizan Hassan

Presiden BELIA MAHIR

merangkap Ahli Majlis TVET Negara

Pada 20 Ogos 2026, BELIA MAHIR telah terlibat dalam Bengkel Panel Pakar: Modified Nominal Group Technique (mNGT) dan Interpretive Structural Modelling (ISM) yang berlangsung di Jabatan Pembangunan Kemahiran (JPK), Cyberjaya.

Bengkel ini merupakan sebahagian daripada proses kajian bertajuk:

PEMBANGUNAN MODEL KURIKULUM PROFESIONAL KOLABORASI MAMPAN JPK-ILB BAGI MEMPERKUKUH TADBIR URUS DAN KAPASITI PELAKSANA KERJASAMA DALAM EKOSISTEM SPKM

Sesi bengkel dikendalikan oleh Ts. Dr. Mohd Ridhuan bin Mohd Jamil, Pensyarah Kanan, Fakulti Pembangunan Manusia, Universiti Pendidikan Sultan Idris (UPSI) selaku moderator.

Kajian ini dilaksanakan oleh Shahrizwan Effendi bin Hashmi, Penolong Kanan Pengarah, Jabatan Pembangunan Kemahiran (JPK), sebagai sebahagian daripada usaha meneliti dan membangunkan satu model kolaborasi yang lebih tersusun, mampan serta berkesan antara JPK dan Industry Lead Body (ILB).

Penglibatan BELIA MAHIR bukan sekadar untuk memberikan persetujuan terhadap setiap cadangan yang dibentangkan. Sebagai sebahagian daripada proses panel pakar Fasa 2, BELIA MAHIR membawa perspektif yang dekat dengan realiti pelaksanaan TVET, industri, pusat latihan, graduan, pekerja mahir dan golongan belia.

Dokumen persediaan BELIA MAHIR sendiri menegaskan bahawa lensa utama yang digunakan ialah outcome kepada belia, graduan TVET dan pekerja mahir, keberkesanan sebenar industri, proses yang mudah, akauntabiliti, data yang sahih serta peluang pekerjaan, gaji dan kemajuan kerjaya.

Daripada 28 item yang dianalisis sebelum bengkel, pendirian awal BELIA MAHIR ialah 9 item dipersetujui, 16 dipersetujui dengan pindaan dan 3 item perlu dipersoalkan. Ini menggambarkan pendekatan yang konstruktif: menyokong usaha pengukuhan kolaborasi, tetapi pada masa sama memastikan setiap cadangan benar-benar praktikal, mempunyai mekanisme kawalan dan tidak menambah birokrasi baharu.

Kolaborasi bukan tentang berapa banyak mesyuarat

Antara sudut pandang paling penting yang dibawa BELIA MAHIR ialah keperluan untuk mengubah cara kita menilai kejayaan sesuatu kolaborasi.

Organisasi mudah terperangkap dengan ukuran berbentuk aktiviti: berapa banyak mesyuarat diadakan, berapa banyak program dilaksanakan, berapa banyak surat dikeluarkan dan berapa ramai peserta hadir.

Tetapi semua itu belum tentu membuktikan bahawa sesuatu kolaborasi benar-benar berjaya.

Bagi BELIA MAHIR, setiap hubungan JPK–ILB perlu mempunyai keputusan yang jelas, pemilik tindakan, tempoh penyelesaian dan outcome yang boleh diukur.

Dokumen panel BELIA MAHIR menyebut dengan jelas bahawa “mesyuarat bukan outcome” dan setiap engagement perlu mempunyai keputusan, pemilik tindakan serta tarikh tutup.

Lebih penting, KPI kolaborasi tidak sepatutnya hanya mengira aktiviti. Ia perlu melihat sama ada graduan memperoleh pekerjaan dalam bidang, sama ada gaji mereka berkembang, sama ada NOSS kekal relevan dan sama ada industri benar-benar memperoleh bakat yang diperlukan.

Kalau mesyuarat bertambah tetapi masalah yang sama masih berulang, kita belum boleh mengatakan kolaborasi itu berjaya.

Fleksibiliti proses, tetapi jangan kompromi standard

BELIA MAHIR turut menyokong usaha mengurangkan birokrasi dan memberikan lebih fleksibiliti kepada industri serta ILB.

Namun terdapat satu garis yang perlu dijaga.

Proses boleh dipermudah. Laluan boleh berbeza. Mekanisme pentadbiran boleh dibuat lebih fleksibel mengikut saiz dan kapasiti organisasi.

Tetapi standard kompetensi tidak boleh dikompromi.

Dalam perbincangan berkaitan fleksibiliti pensijilan, pendirian BELIA MAHIR ialah bahawa proses boleh fleksibel tetapi outcome kompetensi mesti kekal sama. Quality assurance, integriti penilaian dan tahap kemahiran tidak seharusnya dikurangkan hanya kerana kita mahu mempercepatkan proses.

Inilah perbezaan penting antara memudahkan sistem dengan melonggarkan standard.

TVET memerlukan kelajuan untuk bergerak bersama industri, tetapi kelajuan itu tidak boleh mengorbankan kredibiliti persijilan.

Digitalisasi jangan menjadi birokrasi versi digital

Satu lagi perkara yang diberikan perhatian ialah penggunaan sistem digital dan data.

BELIA MAHIR menyokong usaha mengintegrasikan komunikasi dan pelaporan melalui platform seperti MySPIKE. Namun digitalisasi hanya mempunyai nilai jika ia benar-benar mengurangkan kerja, mempercepatkan proses dan memberikan pengalaman pengguna yang lebih baik.

Kita tidak mahu sekadar memindahkan borang, lapisan kelulusan dan karenah birokrasi daripada kertas kepada skrin komputer.

Seperti ditegaskan dalam analisis BELIA MAHIR, “Digitalisation bagus, tetapi jangan pindahkan birokrasi kertas menjadi birokrasi digital. MySPIKE mesti memudahkan kerja, bukan sekadar memusatkan kerja.”

Begitu juga dengan dashboard dan penggunaan big data. Paparan yang cantik tidak bermakna sekiranya data lambat dikemas kini, sumbernya tidak jelas atau definisinya tidak seragam.

BELIA MAHIR berpendirian bahawa sistem data hanya berguna apabila mempunyai pemilik data yang jelas, kaedah validasi, kitaran kemas kini, definisi indikator dan kawalan akses yang baik.

Ukur kejayaan graduan lebih daripada sekadar “dapat kerja”

Salah satu perkara yang dekat dengan perjuangan BELIA MAHIR ialah bagaimana kejayaan graduan TVET diukur.

Statistik kebolehpasaran lazimnya melihat sama ada seseorang graduan memperoleh pekerjaan selepas tamat latihan.

Tetapi bagi kami, itu belum cukup.

Kita perlu tahu sama ada mereka bekerja dalam bidang yang dipelajari, berapa gaji permulaan mereka, sama ada gaji meningkat selepas beberapa tahun, sama ada mereka kekal dalam pekerjaan dan sama ada mereka mempunyai peluang kenaikan kerjaya.

BELIA MAHIR mencadangkan supaya tracer study graduan SPKM mengukur field-match, gaji permulaan, pertumbuhan gaji, retention, career progression dan job quality, bukan sekadar kadar pekerjaan.

Inilah ukuran TVET yang lebih bermakna.

Matlamat akhir TVET bukan semata-mata menghasilkan seseorang yang “mempunyai kerja”. TVET mesti membantu seseorang membina kerjaya, pendapatan dan kehidupan yang lebih baik.

Suara komuniti tidak boleh menjadi simbolik

BELIA MAHIR juga menyambut baik pendekatan Quadruple Helix yang membawa kerajaan, industri, akademia dan komuniti dalam proses pembangunan ekosistem kemahiran.

Namun kehadiran komuniti tidak boleh sekadar memenuhi komposisi jawatankuasa.

Jika kita mengatakan komuniti ialah rakan strategik, maka mereka mesti mempunyai seat, voice dan influence.

Ini bermakna suara graduan TVET, pekerja mahir, belia, PKS dan kumpulan masyarakat yang berhadapan terus dengan sistem perlu didengar secara bermakna, bukan hanya dipanggil apabila kerajaan memerlukan pengesahan terhadap keputusan yang sudah dibuat.

Dalam sesi libat urus pula, BELIA MAHIR mencadangkan agar pandangan bukan sahaja diperoleh daripada PKS dan organisasi industri, tetapi turut diperluaskan kepada graduan, pekerja mahir, belia TVET dan majikan, dengan mekanisme feedback loop yang membuktikan bahawa pandangan mereka benar-benar diambil tindakan.

ILB perlu diperkukuh, tetapi bersama akauntabiliti

BELIA MAHIR menyokong pengukuhan peranan ILB kerana industri perlu mempunyai ruang yang lebih besar dalam memastikan standard kemahiran negara sentiasa relevan dengan pekerjaan sebenar.

Namun kuasa, dana, insentif atau pengiktirafan tidak boleh diberikan tanpa mekanisme akauntabiliti.

Jika ada pembiayaan, mesti ada deliverables dan outcome. Jika ada insentif, ia tidak boleh menjejaskan prinsip quality assurance. Jika kedudukan ILB mahu diperkukuh melalui perundangan, mesti wujud mekanisme prestasi, semakan berkala, pengurusan konflik kepentingan serta tindakan sekiranya sesebuah ILB gagal melaksanakan tanggungjawabnya.

Sebab itu BELIA MAHIR berhati-hati terhadap cadangan seperti fast-track accreditation sebagai ganjaran kepada industri. Sumbangan industri wajar dihargai, tetapi proses akreditasi mesti kekal neutral dan berpaksikan standard.

Begitu juga apabila membicarakan penginstitusian ILB dalam Akta 652. BELIA MAHIR tidak menolak pengukuhan tersebut, tetapi berpandangan fungsi, akauntabiliti, mekanisme semakan serta tindakan terhadap ILB yang tidak berprestasi perlu diperjelaskan terlebih dahulu.

Akhirnya, kita perlu kembali kepada manusia

Daripada keseluruhan perbincangan ini, lima pegangan utama BELIA MAHIR boleh dirumuskan dengan jelas: outcome mengatasi aktiviti; fleksibiliti proses tidak bermaksud kompromi standard; data mesti boleh dipercayai; komuniti mesti mempunyai suara sebenar; dan pengukuhan ILB mesti bergerak bersama akauntabiliti.

Pembangunan model, SOP, dashboard, jawatankuasa, skim pembiayaan atau pindaan undang-undang semuanya penting.

Tetapi ia hanyalah instrumen.

Pada akhirnya, soalan paling besar yang perlu kita tanyakan ialah:

Adakah semua perubahan ini menjadikan sistem TVET lebih baik untuk manusia yang bergantung kepadanya?

Adakah belia mempunyai laluan masa depan yang lebih jelas?

Adakah graduan memperoleh pekerjaan yang lebih baik?

Adakah pekerja mahir menikmati peningkatan gaji dan kemajuan kerjaya?

Adakah industri mendapat bakat yang benar-benar kompeten?

Dan adakah sistem kerajaan menjadi lebih pantas, mudah serta dipercayai?

Pegangan BELIA MAHIR dalam bengkel ini cukup mudah: setiap struktur, SOP, data, latihan, insentif dan perundangan akhirnya mesti dinilai berdasarkan impaknya kepada belia, pekerja mahir, graduan TVET dan majikan.

Kerana kolaborasi yang mampan bukanlah apabila kita berjaya membina lebih banyak struktur.

Kolaborasi yang mampan ialah apabila struktur itu berjaya mengubah kehidupan.

BELIA MAHIR turut merakamkan setinggi-tinggi penghargaan dan terima kasih kepada moderator, penyelidik serta semua pakar yang terlibat dalam bengkel ini atas perkongsian pandangan, pengalaman, teguran dan cadangan yang membina.

Perbezaan pandangan dalam sesi seperti ini bukan kelemahan, sebaliknya merupakan kekuatan dalam membangunkan sesuatu model yang lebih matang, seimbang dan benar-benar boleh dilaksanakan.

Semoga hasil kajian dan keseluruhan proses libat urus ini dapat menyumbang kepada pembentukan hubungan JPK–ILB yang lebih kukuh, responsif dan berimpak tinggi kepada ekosistem kemahiran negara.

BANTU BELIA, BANTU NEGARA.