ISU PB & PTPK: SIRI 01-MoU Industri Sebagai Syarat Pembiayaan TVET: Apa Sebenarnya Yang PTPK Mahukan?

Oleh: Mohammad Rizan Hassan

Perbadanan Tabung Pembangunan Kemahiran (PTPK) baru-baru ini mengeluarkan Pekeliling Ketua Eksekutif Bilangan 4 Tahun 2026 berkaitan pelaksanaan pengemukaan Memorandum of Understanding (MoU) atau Letter of Intent (LoI) sebagai salah satu syarat pendaftaran Penyedia Latihan Baharu.

Saya membaca pekeliling ini dengan penuh perhatian.

Pada pandangan pertama, sudah tentu terdapat beberapa perkara yang boleh menimbulkan persoalan, khususnya dalam kalangan Pusat Bertauliah (PB) dan penyedia latihan kemahiran.

Namun sebelum kita membincangkan sama ada pendekatan ini membebankan atau sebaliknya, saya fikir kita perlu terlebih dahulu memahami apakah masalah yang sebenarnya cuba diselesaikan oleh PTPK?

PTPK bukan sekadar membiayai latihan

Kita perlu melihat perkara ini daripada perspektif sebuah agensi pembiayaan.

PTPK menyediakan pembiayaan kepada pelatih untuk membolehkan mereka mengikuti program latihan kemahiran. Tetapi rantaian itu tidak sepatutnya berakhir apabila seseorang pelatih memperoleh sijil.

Selepas latihan, persoalan seterusnya ialah:

Adakah mereka mendapat pekerjaan?

Jika mendapat pekerjaan, adakah pekerjaan tersebut bersesuaian dengan latihan dan kompetensi yang diperoleh?

Dan akhirnya, adakah mereka mempunyai pendapatan yang membolehkan pinjaman latihan dibayar semula?

Inilah antara rasional yang boleh dilihat dengan jelas dalam pekeliling tersebut. PTPK menyatakan bahawa jaringan pekerjaan dengan industri dapat meningkatkan keyakinan bahawa program latihan memenuhi keperluan industri semasa serta mengelakkan isu ketidakpadanan atau mismatch.

Dari perspektif itu, saya melihat objektif PTPK sebagai sesuatu yang wajar diberikan sokongan.

Daripada "Train" kepada "Train and Employ"

Untuk sekian lama, antara cabaran dalam ekosistem pendidikan dan latihan ialah apabila kejayaan terlalu banyak diukur berdasarkan input dan output latihan.

Berapa orang mendaftar?

Berapa orang tamat?

Berapa orang mendapat sijil?

Tetapi persoalan yang jauh lebih penting ialah:

Apa berlaku kepada mereka selepas tamat latihan?

TVET tidak seharusnya menghasilkan sijil semata-mata. TVET sepatutnya menghasilkan kompetensi yang mempunyai nilai kepada industri dan akhirnya memberikan mobiliti ekonomi kepada individu.

Justeru, apabila PTPK mahu Penyedia Latihan mempunyai jaringan industri yang berpotensi menyediakan peluang pekerjaan kepada graduan, saya memahami pemikiran di sebalik pendekatan tersebut.

Pekeliling berkenaan menetapkan supaya pemohon pendaftaran sebagai Penyedia Latihan Baharu mengemukakan MoU atau LoI dengan syarikat rakan industri sebagai bukti kerjasama bagi penempatan pekerjaan selepas tamat latihan. Mulai sesi permohonan suku tahun keempat 2026, keperluan ini juga akan dipanjangkan kepada semua Penyedia Latihan berdaftar sebagai syarat pembiayaan.

Ini satu perubahan yang signifikan.

Tetapi MoU yang dimaksudkan bukan sekadar MoU biasa

Apabila diperhatikan dengan lebih mendalam, PTPK tidak sekadar meminta sekeping dokumen yang menyatakan bahawa sebuah PB mempunyai hubungan dengan industri.

MoU atau LoI tersebut perlu mengandungi beberapa perkara penting, antaranya objektif dan skop kerjasama, tempoh sah laku, bilangan minimum pengambilan, kriteria pelatih, proses temu duga, jawatan pekerjaan, maklumat gaji, komitmen kerjasama, maklum balas industri serta akuan persetujuan pemotongan gaji.

Malah, panduan PTPK menetapkan tempoh MoU atau LoI sekurang-kurangnya dua tahun daripada tarikh permohonan dikemukakan.

Di sinilah perbincangan ini menjadi lebih menarik.

Kerana apabila kita mula memasukkan perkara seperti bilangan minimum pengambilan, jawatan, gaji dan komitmen penempatan, dokumen tersebut sudah mempunyai implikasi operasi kepada pihak majikan.

Maka isu ini sebenarnya tidak lagi hanya melibatkan hubungan antara:

PTPK ↔ Penyedia Latihan

Sebaliknya ia membentuk satu ekosistem:

PTPK ↔ Penyedia Latihan ↔ Majikan ↔ Pelatih

Dan setiap pihak mempunyai kepentingan, tanggungjawab dan realiti operasi yang berbeza.

Saya memahami kebimbangan PTPK

Kita juga perlu berlaku adil kepada PTPK.

Jika pembiayaan diberikan tetapi graduan akhirnya tidak mendapat pekerjaan, kesannya bukan sahaja kepada statistik kebolehpasaran.

Pelatih sendiri mungkin berhadapan kesukaran untuk membayar balik pinjaman.

Apabila pembayaran balik terganggu, kelestarian dana pembiayaan turut terkesan.

Sebab itulah pekeliling ini turut memberi perhatian kepada mekanisme pembayaran balik selepas pelatih bekerja, termasuk keperluan syarikat rakan industri mengemukakan persetujuan pemotongan gaji sebagai salah satu inisiatif bagi memastikan pembayaran balik pinjaman dilaksanakan secara lebih konsisten dan teratur.

Sekali lagi, dari perspektif pengurusan dana awam, saya memahami rasional tersebut.

Persoalannya bukan sama ada objektif itu betul atau salah.

Persoalannya ialah:

Adakah mekanisme yang dipilih merupakan mekanisme terbaik untuk mencapai objektif tersebut?

Ini perbezaan yang sangat penting.

Kita boleh bersetuju dengan objektif sesuatu dasar, tetapi pada masa yang sama mempunyai pandangan berbeza mengenai mekanisme pelaksanaannya.

Dan saya fikir di sinilah perbincangan mengenai pekeliling ini perlu berlaku secara matang.

TVET adalah ekosistem, bukan sebuah institusi

Pada pandangan saya, kejayaan seseorang pelatih mendapatkan pekerjaan tidak boleh diletakkan kepada satu pihak sahaja.

Penyedia latihan mempunyai tanggungjawab.

Pelatih mempunyai tanggungjawab.

Majikan mempunyai peranan.

PTPK sebagai pembiaya juga mempunyai peranan.

Agensi kawal selia, industri dan keadaan pasaran pekerjaan turut mempengaruhi hasil akhirnya.

Sebab itu saya percaya konsep yang lebih sesuai untuk kita bincangkan ialah:

Shared Responsibility, Different Accountability.

Semua pihak berkongsi tanggungjawab terhadap keberhasilan TVET.

Tetapi tanggungjawab setiap pihak tidak semestinya sama.

Penyedia latihan mempunyai kawalan terhadap kualiti latihan dan kompetensi pelatih.

Majikan mempunyai kawalan terhadap keputusan pengambilan pekerja.

Pelatih pula mempunyai tanggungjawab terhadap prestasi, disiplin dan pembangunan dirinya sendiri.

PTPK mempunyai tanggungjawab memastikan pembiayaan yang disediakan menghasilkan impak dan dana tersebut kekal mampan.

Apabila kita melihatnya melalui kerangka ini, perbincangan mengenai pekeliling tersebut menjadi jauh lebih luas daripada sekadar persoalan:

"PB setuju atau tidak setuju?"

Jangan terlalu cepat menolak

Saya memahami sekiranya terdapat PB yang berasa tertekan dengan keperluan baharu ini.

Tetapi saya juga tidak fikir respons terbaik ialah mengatakan:

"Tanggungjawab PB hanya memberikan latihan."

TVET hari ini tidak boleh lagi beroperasi secara terpisah daripada industri.

PB perlu mempunyai hubungan dengan majikan. PB perlu memahami keperluan pekerjaan. PB perlu mengetahui apa yang berlaku kepada graduannya selepas mereka meninggalkan institusi.

Dalam erti kata lain, kebolehpasaran graduan memang sebahagian daripada tanggungjawab ekosistem latihan.

Namun terdapat perbezaan besar antara:

bertanggungjawab meningkatkan kebolehpasaran

dengan

bertanggungjawab menjamin pekerjaan.

Perbezaan inilah yang saya fikir perlu kita bincangkan dengan lebih mendalam.

Satu persoalan untuk kita fikirkan

Saya menyokong usaha PTPK untuk memastikan pembiayaan latihan akhirnya menghasilkan pekerjaan dan kemampuan membayar balik pinjaman.

Saya juga bersetuju bahawa hubungan PB dengan industri perlu diperkukuhkan.

Tetapi sebelum kita menentukan bentuk komitmen yang perlu diberikan oleh industri, ada satu suara yang saya fikir sangat penting untuk kita dengar:

Suara majikan sendiri.

Apabila majikan diminta menyatakan bilangan minimum pengambilan, jawatan, gaji, komitmen penempatan dan beberapa tanggungjawab lain untuk suatu tempoh tertentu, kita perlu memahami bagaimana perkara tersebut dilihat dari sudut operasi sebuah syarikat.

Adakah sebuah syarikat mikro melihatnya dengan cara yang sama seperti SME?

Adakah syarikat tempatan mempunyai proses yang sama seperti sebuah MNC?

Bagaimana pula dengan GLC yang mempunyai struktur tadbir urus, HR, Legal dan Compliance yang jauh lebih kompleks?

Dan persoalan yang paling penting:

Dalam kita meminta Pusat Bertauliah mendapatkan komitmen daripada majikan, sudahkah kita benar-benar memahami kemampuan majikan untuk memberikan komitmen tersebut?

Saya akan membincangkan perkara ini dalam siri seterusnya.